کنترل جوندگان در مزارع مرغداری

حضور جوندگانی مانند رت و موش در مزارع پرورش  مرغ به دلیل آسیب  رسانی به ساختمان  و نیز  اتلاف خوراک نگرانی عمده ای  محسوب می شوند .در  این مقاله که  بر گرفته  از پروژه مراقبت MSU دانشگاه ایالتی می سی سی پی است  ، محققان  به تشریح جوندگان  معمولی   موجود در  مزارع پرورش  مرغ و نیز  چگونگی مقابله با هجوم انها می پردازند  .
 در صورت عدم توجه به  مراحل جلوگیری از حضور جوندگان در مزارع پرورش مرغ ، موش خانگی (Mus musculus)،  موش نروژی (Rattus norvegicus)، و موش انباری (Rattus rattus) می توانند  به مهمان های  ناخوانده ای (و اغلب مخفی ) در  سالن های پرورش  مرغ تبدیل شوند .
 

اگر چه انواع مختلفی از رت  و موش در مزارع پرورش مرغ  پیدا  می شوند، ولی فقط   موش نروژی ،  موش انباری و  موش خانگی به عنوان  آفات مهم سالن  ها و مزارع مرغداری  در نظر گرفته می شوند.  
 سالن های پرورش مرغ برای  این مهمانان ناخوانده هستند جذاب هستند  زیرا   این مکان ها منبع تقریبا نامحدودی از سه نیاز اولیه جوندگان  محسوب می شوند که عبارتند از : پناهگاه (مکانی برای مخفی شدن و لانه گزینی)،  تامین مواد غذایی و فراهم ساختن  آب.
 اگر یک یا چند مورد از موارد یاد شده  در منطقه  در دسترس نباشد ان گاه  جمعیت جوندگان معمولا در حد پایینی باقی می ماند. متاسفانه، به دلیل ان که سالن های پرورش  مرغ معمولا هر سه مورد  فوق را به وفور در اختیار جوندگان قرار می دهند، کنترل   رت  و موش در   سالن های پرورش  مرغ  با چالش جدی  مواجه می گردد .
هم  رت  و هم  موش می توانند  از سوراخی  به اندازه سر خود  به راحتی عبور کنند،  در واقع موش ها  از سوراخ کوچکی به اندازه  یک چهارم اینچ و  رت ها  از سوراخی به اندازه  نیم اینچ می توانند به راحتی  رد شوند  .  به محض ورود این جوندگان به داخل  سالن پرورش طیور  ، آنها به راحتی می توانند در داخل بستر نرم و خشک طیور  ،  زیر بسترهای   تخته شده، در سالن های  با کف خاکی ، در داخل دیوارها  و نیز  در درون عایق بندی دیوارها و سقف ها نقب  بزنند .
این فعالیت ها در بیشتر مواقع  ممکن است  مورد توجه واقع نگردند زیرا  جوندگان عمدتا شب ها و زمانی که مرغداران اغلب  در سالن حضور ندارند فعال هستند . جوندگان به ندرت  ممکنست در طول روز دیده شوند مگر ان که  تعداد آنها به مرز  اپیدمی برسد. با این حال، حتی جمعیت های کوچک جوندگان  نیز می توانند مشکلات قابل توجهی  را به بار اورند و  هزینه  های فراوانی را به  مرغداران  وارد نمایند .
احتمالا، واضح ترین مشکل  ناشی از هجوم جوندگان مصرف خوراک  گله و آلوده نمودن ان توسط موش می باشد  . همه جوندگان از  خوراک طیور  تغذیه می کنند  و  بسیار بیشتر از آن که  دان را  بخورند ان را  آلوده و خراب  می کنند .
یک  رت  بالغ در  هر روز  حدود 1 تا 2 اونس  غذا می خورد ، در حالی که یک موش به مراتب کمتر از رت  غذا  می خورد و  در هر روز حدود 0.1 اونس را مصرف می کند (Hoelscher-1997).  این مقدار  بسیاری از خوراک چندان زیاد به نظر نمی رسد، اما یک جمعیت بزرگ از جوندگان ممکن است چندین تن خوراک  را در هر سال می خورند و نابود می کنند .
برآورد خسارات اقتصادی  ناشی از خورده شدن  و یا آلودگی  خوراک توسط  این جوندگان دشوار است. با این حال، اگر یک موش در هر روز حدود  1 اونس غذا بخورد،  معادل 23 پوند در هر سال دان را مصرف می کند  . همچنین اگر یک  رت در هر روز 2 اونس غذا بخورد،  چیزی معادل  46 پوند در هر سال  دان را از بین خواهد برد.
 حال اگر 200  عدد رت  در مرغداری  وجود داشته باشد ( در الودگی های شدید  مزارع بزرگ  پرورش  مرغ  این تعداد بسیار بزرگتر است) و هر یک از انها  46 پوند   غذا در هر سال  بخوردند ، که معادل  4.6 تن خوراک است و به فرض ان که  هزینه خوراک معادل 300  دلار در هر تن باشد ، ان گاه براورد  هزینه مربوط به خسارات مستقیم اقتصادی این حد از الودگی مزرعه با رت   حدود 1380  دلار  و یا 6.90 دلار به ازای هر موش! خواهد بود.
این فقط هزینه خسارت اقتصادی ناشی از اتلاف خوراک  به مجتمع پرورش مرغ است   و هزینه های مربوط به خسارات ناشی از  افت ضریب تبدیل غذایی و اثرات منفی دیگری که بر عملکرد گله وارد می شود را  شامل نمی گردد.
علاوه بر این، آلوده شدن  قابل توجه خوراک توسط جوندگان  نیز باید به این  خسارات  اضافه  شوند. (2003)  Berry گزارش کرد که برخی برآوردهای انجام شده از سوی  USDA  در خصوص  هزینه های واقعی مربوط به خسارات اقتصادی ناشی از اتلاف  و تخریب خوراک توسط  رت ها  بالغ بر  25 دلار  به ازای  هر موش در سال است.
  مساله مهم دیگری که  جوندگان از ان  طریق  به   مرغداران  هزینه های گزافی را  تحمیل می کنند وارد اوردن  خسارات  فیزیکی به ساختمان ها  و تجهیزات  مزرعه می باشد . جوندگان در ساختمانهای سالن و دیگر سازه های مزرعه نفوذ کرده و با  سوراخ کردن پرده های پلاستیکی، پد های سلولزی سیستم خنک کننده سالن ها ، نوارهای  نقاله حمل  تخم مرغ، عایق های سالن ، سیم کشی  ها و نظایر ان   در زیر دیوارها و مسیر های تردد بتنی نقب  می زنند  و باعث  ایجاد درز و و ترک در انها می شوند  (Berry - 2003).
قطع شدن ناگهانی  برق  و  از کار افتادن تجهیزات در حال کار سالن  به دلیل بروز اختلال در خطوط برق سیستمهای  یا مکانیکی مزرعه در نتیجه آسیب ناشی از فعالیت  جوندگان می تواند ضمن وارد اوردن  هزاران دلار خسارت ممکنست   تنها در  ظرف  چند دقیقه  سبب نابودی کامل پرندگان یک  سالن  شوند .
آسیب رسانی جوندگان   به عایق های ساختمانی خسارت  بسیار   سنگینی  را به دنبال می اورد . علاوه بر این ٬  اتلاف مزمن انرژی  ناشی از خسارت وارده به عایق سالن    و اثرات مرتبط ان  سبب می شود تا  زیان های ناشی از   این تخریب  در  صنعت  تولید طیور بسیار  بزرگتر  شود  (Loven-2010). جویده شدن  سیم کشی برق سالن توسط موش ،  ممکنست با خطر آتش سوزی  و تخریب کامل   سالن  همراه است .
آسیب های ناشی از فعالیت جوندگان ممکن است در ابتدا کوچک باشند  (شکل 1) اما  می توانند به سرعت به یک مشکل عمده تبدیل شوند که جبران ان  بسیار پر هزینه خواهد بود (شکل 2).
 
شکل 1- خسارات ناشی از فعالیت موش ممکنست در اغاز کوچک باشد .
شکل2- این خسارات می توانند به سرعت به یک مشکل عمده تبدیل شوند .

 رت  و موش معمولی در  سالن های پرورش  مرغ
با به منظور پیاده کردن یک برنامه موثر کنترل و ریشه کنی موش در مزرعه پرورش طیور  باید ابتدا  مطمئن شد که با کدام نوع از  جونده (جوندگان)  مواجه هستیم.
رت  نروژی
دارای بدنی بزرگ و ضخیم است که طول ان در  حدود ½7  تا  10اینچ  و  طول دم ان  6 تا ½ 8 اینچ (کمی کوتاه تر از  طول بدن) می باشد. وزن یک  موش بالغ معمولا به 10 تا 17 اونس  می رسد.
این موش  در صورت لزوم می تواند  از دیوار بالا برود  اما در درجه اول نقب زدن را ترجیح می دهد و  در تونل هایی به طول  8 تا 18 اینچ  در زیر زمین زندگی می کند.
رنگ موش رت  از قهوه ای تا خاکستری متفاوت است . پوزه  پهن تری دارد، چشمانی ریز و گوش هایی کوچک دارد. مدفوع این گونه از موشها  معمولا کپسولهایی دوکی شکل بوده که طول  انها حدود سه چهارم اینچ است و انتهای  پهنی دارد.
موش رت نروژی گاهی اوقات  با اسامی دیگری شناخته می شود  که  از جمله انها می توان به  رت  فاضلاب، رت قهوه ای، رت  خانگی ، رت  معمولی ، رت اسکله، یا رت انباری  اشاره کرد.
موش انباری
  این موش به ندرت در زمین نقب می زند  و در مقایسه با موش نروژی، بدنی  بلندتر و باریک تر، ظریف تر، و کشیده تر  دارد پوزه این موش  نوک تیز تر و گوش ها و چشم ها بزرگترند .
دم  موش انباری طولانی تر از بدنش است (طول کل موش 13 تا 17 اینچ است ). مدفوع این موش  کوچکتر از مدفوع موش نروژی است  که  شکل انها  دوکی تا سوسیس شکل بوده و    انتهای ان ها نوک تیز است . گاهی اوقات  این موش را با اسامی چون رت کشتی یا رت سیاه نامگذاری می کنند .
گذشته از این تفاوت ها، موش نروژی و موش انباری مشابه همدیگر  هستند. از آنجا که در این موشها دندان های  پیشین   به طور متوسط 5 اینچ در سال رشد می کنند  ،  آنها  مجبورند برای کوتاه نگه داشتن دندان های خود دائما در حال جویدن باشند.
موش های رت  شناگران بسیار عالی هم  هستند. آنها می توانند در آبهای راکد  تا نیم مایل شنا کنند و در کانال های فاضلاب در برابر جریان تند اب  حرکت کنند ، و تا 3 روز در  آب  راه بروند  (Loven-2010). آنها می توانند بدون اینکه  آسیب جدی  ببینند از ارتفاع  50 فوتی پایین  بپرند و به صورت عمودی تا 3  فوت به سمت بالا پرش کنند .
موش های رت  معمولا یک یا دو بار در طول شب تغذیه می کنند.  اندازه لانه انها در حدود 100 فوت  است  و اغلب  با چند رت دیگر به صورت کلنی زندگی می کنند  و از یک منبع غذا و آب  استفاده می کنند  (Berry, 2003).
بلوغ جنسی موش های رت  در 2 تا 3 ماهگی   رخ می دهد و دوره بارداری انها بین  21 تا 25 روز است. موشهای جوان در 3 هفتگی و  غالبا"  درست  قبل از به دنیا اممدن نوزادهای  جدید از  شیر مادر  گرفته میشوند.
 یک موش ماده می تواند یک روز پس از زایمان  مجددا جفت گیری کند. اگر ابستنی  ایجاد نشود،  فحلی مجدد موش ماده  هر 5 روز  اتفاق می افتد . در شرایط طبیعی، بسیاری از موش ها تا  یک سالگی می میرند ، اما از یک  موش ماده تا  60 تا 70 موش   می توانند  به مرحله  بلوغ  برسند .
 
موش خانگی
این موش  جونده ای به رنگ قهوه ای مایل به خاکستری  بوده که گوش های نسبتا بزرگ و چشم هایی کوچک  دارد. طول موش بالغ ½ 5 تا  ½ 7اینچ  است  که شامل  دمی به طول 3 تا  4 اینچ می باشد .
محدوده  زندگی موش خانگی کمتر از 25 فوت است. این اطلاعات برای هنگامی  مهم است که  جهت طعمه گذاری یا تله گذاری باید  دفعات  و فواصل حرکت موش ها تعیین گردد.
موش  ها موجودات بسیار کنجکاوی هستند و  ایستگاه های طعمه گذاری شده و طعمه را  در مسیر خود  به دقت بررسی می کنند. با این حال، موش رت  در  تلاش برای یافتن  منابع غذایی جدید بسیار محتاط است. موش رت  همچنین غذای خود را  را با دقت انتخاب می کند   و ترجیحا" تمایل به مصرف  مواد غذایی تازه با کیفیت بالا داشته و معمولا " در صورت دسترسی به غذاهای مختلف ٬ منابع مواد غذایی فاسد و یا بی کیفیت را  رد می کند.
جهت حل مشکل الودگی مزرعه با جوندگان   بسیار مهم است که  از میزان حضور موش ها در فارم  اطلاعات کافی بدست اوریم .
یک قانون سر  انگشتی  نسبتا قابل اطمینان برای تعیین جوندگان وجود دارد که شامل موارد زیر است :
•    نشانه  های حضور موش دیده می شود اما هیچ جونده ای دیده نمی شود:  1 تا 100 موش  در محل حضور دارند.
•    گاه به گاه  موشها در شب رؤیت می شوند  : 100 تا  500 موش در محل هستند .
•    ضمن ان که موشها شبانه رؤیت می شوند گاه به گاه در طول روز هم دیده می شوند : حدود  500 تا 1000 موش  در محل حضور دارند .
•    چندین موش  در طول روز دیده می شوند :  در این صورت تا 5000  موش در محل  وجود دارد .
تخمین زده می شود که  به ازای  هر موشی که  مشاهده می گردد به احتمال زیاد 50 تا 20  موش وجود دارند که دیده نمی شوند.
علاوه بر مشکلاتی که موشها در خصوص اتلاف دان پرندگان به وجود می اورند و قبلا نیز  ذکر  گردید، جوندگان با  آلوده کردن خوراک طیور  و پرندگان با ادرار و مدفوع  خود  سبب  گسترش بیماری های مختلف در بین  گله های طیور هم می شوند .
 رت  و موش با انتقال  بیماری های طیور مانند سالمونلوزیس، کلی باسیلوزیس ، کوریزای عفونی، پاستورلوزیس، مایکوپلاسموزیس، انتریت هموراژیک، هایمنولیپیازیس ، کاپیلاریازیس و اسکاریدیازیس کمک می کنند  وبا ان ها در ارتباط هستند  (دونالد و همکاران، 2002).

کنترل جوندگان
اقدامات پیشگیرانه در برابر الودگی با  جوندگان به ندرت به عنوان برنامه های کاملا موثر و اختصاصی  و متناسب با ابعاد  مشکل عمل می کنند.  یکی از دلایل این موضوع ممکن است این  باشد که مرغداران   از شدت آلودگی مزارع خود با موش  آگاهی درستی نداشته باشند( که تا حدی ناشی از رفتارهای شبانه موش و رت باشد ) و یا درک کاملی از اهمیت آلودگی فارم با موش نداشته باشند  .
علاوه بر این، یک برنامه کنترل جوندگان باید کامل  بوده  و تداوم داشته باشد.  یک برنامه موثر کنترل جوندگان در داخل و اطراف  سالن های پرورش  مرغ شامل یک فرایند چهار مرحله ای است (Loven-2010):
1-    بهداشت
2-    ساختمانهای عایق نسبت به ورود موش
3-    کاهش جمعیت  موش
4-    ارزیابی
بهداشت و احداث ساختمانهای عایق نسبت به ورود موش هر دو برای پیشگیری از آلودگی و یا حذف الودگی موجود مهم می باشند. بهداشت  شامل شیوه های  سالن داری مناسب  برای مقابله با دسترسی جوندگان به  پناهگاه و منابع تامین اب و غذا است.
اگر مکانهایی برای پناه گرفتن و لانه گزینی موشها درمزرعه فراهم شود، این جوندگان با کمال میل دعوت را به حضور در فارم را پذیرفته و به این محل نقل مکان می کنند.   در حالی که عملیات بهداشتی پرورشی به سادگی سبب می شود تا جوندگان دردسترس شکارچیان قرار گرفته  و فعالیت های  انان در معرض دید  شما قرار گیرد (سوراخها، مسیرهای حرکت و غیره).
 بایستی رویش های گیاهی را در  اطراف  سالنها کوتاه  نگهداشت  و  ازانباشت  زباله و  لوازم اسقاطی دراطراف سالن جلوگیری نمود .باید  فضایی حداقل به عرض 3 فوت در اطراف و حاشیه  سالن های پرورش  مرغ درنظرگرفته شود که عاری از رویش های گیاهی، زباله، علف های هرز و غیره باشد.
لحاظ نمودن این فضا  اجازه خواهد داد که به راحتی  بتوان در خارج از سالن مسیرهای بالقوه رفت و امد موش ،  سوراخها ، و فعالیت های جوندگان را مورد  توجه قرار داد . مکانهای دان ریزی  در داخل و خارج از  سالن  را باید بی درنگ  تمیز کرد.
در عمل احداث یک  سالن  طیور عابق نسبت به ورود جوندگان امکان پذیر نیست، اما می توان برای جوندگان ورود به سالن را  دشوار نمود .  باید بسته بودن و غیر قابل نفوذ بودن تمام درهای ورودی و درهای بارگیری سالن به درستی اطمینان حاصل کرد. بررسی کنید که ورقه های موج دار فلزی سقف کاملا مسدود بوده  و تمام زوایای سالن بدون درز وشکاف باشند . اطراف اوگرها وحلزونی های حمل دان ، خطوط آبخوری و داکت های انتقال سیم های برق که  از خارج وارد   سالن می شوند را به خوبی مسدود  کنید.

ترکیبات جونده کش
طیف گسترده ای از ترکیبات جونده کش (طعمه های موش کش) در دسترس هستند. انتخاب ترکیب مناسب می تواند گیج کننده باشد  اما کاری بسیار مهم است.
در بیشتر مواقع، طعمه های تجاری آماده برای استفاده انتخاب بهتری نسبت به طعمه های دست ساز محسوب می گردند. با این حال، هنوز هم داشتن درک درستی از اصول و چگونگی استفاده موثر از یک  ترکیب خاص برای جلوگیری از رد طعمه توسط موش لازم است.
ترکیبات جونده کش  می توانند به اشکال طعمه های نواری، پلت، کنسانتره و یا پودرهای ردیابی فرموله شوند.
 طعمه های نواری شامل یک ترکیب جونده کش، غلات مختلف ، و یک چسباننده با خاصیت مومی بالا است که اجازه می دهد تا طعمه برای مدت طولانی در برابر رطوبت مقاومت نماید می باشد. این طعمه ها معمولا به شکل میله ای یا فرم تکه آمده است.
طعمه های پلت  شامل فرمولاسیونی از  سمومی است که با  غلات و مواد چسباننده با هم به صورت پلت درامده اند . این طعمه ها به صورت  پلت  های فله و یا در بسته های کوچک انفرادی در دسترس می باشند.
طعمه های کنسانتره اغلب به شکل پودر هستند و طوری فورموله شده اند که با غذا یا آب  بایستی مخلوط شوند.
 پودر ردیابی با  استفاده از تالک و یا برخی از مواد بی اثر دیگر فرموله شده اند.  این ترکیبات را  باید در امتداد مسیرهای رفت و امد جوندگان پاشید.
جوندگان از  طریق پا، مو و و دم  به سموم موجود در مسیر رفت و امد شان الوده شده و  هنگامی که خود را نظافت  وتمیز می کنند سم را  مصرف می نمایند. پودر ردیابی به صورت اماده موجود بوده  و استفاده از آن محدود به افراد واجد شرایطی است که برای استفاده از این طعمه ها اموزش دیده اند .
به طور کلی ترکیبات جونده کش  به صورت سموم چند دزی یا تک دزی  وجود دارند. نوع مواد موثره و  فعال طعمه ها چگونگی استفاده از این محصولات را مشخص می کند . عدم پیروی از دستورالعمل ها و استفاده نادرست از محصول  ممکن است با  نتایج ضعیفی  همراه بوده و می تواند حیوانات غیر هدف را  در معرض خطر قرار دهد، بنابراین برچسب این  ترکیبات را  به درستی خوانده و از ان پیروی کنید!
همه ترکیبات جونده کش  برای طیور، دام،  حیوانات غیرهدف حیات وحش و انسان ها در سطوح مختلف سمی  هستند. برای استفاده از آنها احتیاط اکید ضروری بوده ، و باید از  دستورالعمل ها و هشدارهای سازنده  این ترکیبات به دقت پیروی نمود.
بسیاری از  مرغداران استفاده از  سموم تک دزی  را ترجیح می دهند به دلیل انکه  رت  و موش دوز کشنده  سم را تنها پس از یک یا دو بار  تغذیه دریافت می کنند. در مقایسه با  سموم  چند دزی که در انها جوندگان برای  دریافت یک دوز کشنده باید بصورت روزانه و  به مدت  7 روز یا بیشتر طعمه را  دریافت کنند این موضوع یک مزیت بزرگ محسوب می شود.
ترکیبات جونده کش   همچنین به دو گروه شیمیایی  بزرگ تقسیم می شوند: سموم ضد انعقادی و سموم غیر ضد انعقادی. ترکیبات جونده کش  ضد انعقادی برای اولین بار در  دهه1940 کشف شدند و از آن زمان تا کنون به طور گسترده ای مورد مورد استفاده قرار گرفته اند بطوریکه امروزه  به عنوان مرسوم ترین  سموم  مورد استفاده برای کنترل  رت  و موش  تلقی می شوند.
جونده کش های ضد انعقادی از لخته شدن خون جلوگیری می کنند به طوری که مرگ  بر اثر خونریزی داخلی رخ می دهد.
ترکیبات جونده کش  ضد انعقادی حاوی دوز پایینی  از ماده موثره فعال هستند، بنابراین این ترکیبات نسبتا آهسته اثر هستند. مرگ ممکن است 3 تا 5 روز پس از  دریافت دز کشنده سم  اتفاق بیفتد ( در صورت استفاده از طعمه های وارفارینی حتی ممکنست  مرگ در مدت طولانی تری مشاهده شود). در برخی از جوندگان مقاومت ژنتیکی نسبت به ترکیبات  وارفارینی توسعه یافته است.
وارفارین اولین سم  ضد انعقادی است که به بازار عرضه گردید و به خوبی شناخته شده و به طور گسترده ای مورد استفاده  واقع می شود. با این حال، امروزه استفاده از وارفارین به علت بروز مقاومت جوندگان نسبت به ان و  عرضه سموم  ضد انعقاد جدیدتر و قوی تر محدود شده است.
ترکیبات جونده کش  مرسوم و دوز مورد نیاز آنها همراه با برخی از نام های تجاری  معمول انها  در جدول 1 ذکر شده است. سه ترکیب جونده کش  غیر ضد انعقادی که در جدول 1 ذکر شده اند برای کاهش سریع جمعیت جوندگان مفید هستند.
 

برومتالین جزو سمومی است که با ایجاد اختلال در سیستم عصبی مرکزی  سبب بروز فلجی و مرگ  در جونده می شوند. یک دوز از این سم معمولا ظرف  1 تا 3 روز کشنده است. مقدار طعمه مورد نیاز از این ترکیب  معمولا در حدود یک سوم  میزان لازم برای سموم ضد انعقادی است،  زیرا حیوانی که یک دوز کشنده این سم را بخورد دیگر تغذیه نمی کند.
در خصوص ترکیبات ضد انعقادی، جوندگان پس از  دریافت یک دوز کشنده از سمومی با  ماده موثره آهسته اثر  همچنان به مصرف طعمه ادامه می دهند تا زمانی که مرگ انها  فرا برسد.
 کوله کلسیفرول ویتامین D3 است و به ویژه در دوزهای بالا برای جوندگان سمی است.  این ترکیب باعث تجزیه  استخوان شده و از این طریق سبب   افزایش سطوح کلسیم خون می گردد . بدین ترتیب  در عملکرد بدن اختلال ایجاد می شود. مرگ در نتیجه هیپرکلسمی اتفاق می افتد ( سطح بیش از حد کلسیم در خون).
اگر در یک وعده  مقدار کافی از کوله کلسیفرول توسط جوندگان مصرف شود این ترکیب  به عنوان یک سم تک دزی عمل می کند است ، اما اگر میزان مصرف ان  طی چند روز  پایین تر از دز کشنده باشد  در این صورت کوله کلسیفرول  به عنوان یک سم چند دزی محسوب می گردد (2010- Loven).
سالیان زیادی است که  فسفید روی به طور گسترده به عنوان یک جونده کش مورد استفاده قرار می گیرد. هنگامی که این ترکیب در مجاورت شیره اسیدی معده  قرار می گیرد، گاز فسفین آزاد می شود. این سم باعث بروز تشنج، فلجی، کما و مرگ ناشی از خفگی asphyxia ) یا کمبود عرضه اکسیژن به بدن ) می گردد.
مسمومیت با فسفید روی  بصورت ثانویه  روی نمی دهد  به دلیل آن که این سم در عضلات یا دیگر بافت های جوندگان مسموم ذخیره نمی شود. با این حال، فسفید روی در  سیستم گوارشی جوندگان مرده تا چند روز سمی باقی می ماند. بنابراین،  در صورت بلع  جوندگانی که به تازگی با فسفید روی مرده اند  توسط حیوانات دیگر  ممگن است در آنها هم مسمومیت روی دهد  .
 در صورت استفاده از فسفید روی٬ برای افزایش پذیرش طعمه و جلوگیری از  رد شدن طعمه توصیه می شود برنامه پیش طعمه گذاری (قرار دادن  طعمه های مشابه اما غیر سمی قبل از استفاده از طعمه سمی برای جوندگان) انجام گردد.
فسفید روی فقط باید برای چند روز در دسترس جوندگان قرار گیرد زیرا قرار دادن طولانی مدت   این ترکیب به احتمال زیاد به  طعمه گریزی جمعیت موش ها منجر خواهد شد. استفاده از فسفید روی به شدت تحت کنترل مراجع ذیصلاح است ، و تنها افرادی که دارای  مجوز محدود استفاده از  آفت کش ها هستند  می توانند آن را خریداری کنند.
اثربخشی عملیات کنترل جوندگان به نظارت و ارزیابی برنامه کنترل  از طرف افراد مسئول اجرای ان بستگی دارد. اگر این افراد با انگیزه و علاقه جهت دستیابی به موفقیت فعالیت کنند،  ان گاه می توان گفت که برنامه کنترل جوندگان  با موفقیت توام  خواهد بود.
با این حال، تلاش مرغداران در این خصوص بسیار اهمیت دارد  . دلابل متعددی وجود دارند که  ممکن است  برنامه کنترل جوندگان را  با شکست  مواجه سازند که از جمله انها می توان به موارد زیر اشاره کرد :
•    تعداد بسیار کم ایستگاههای طعمه گذاری ( این تعداد باید متناسب با شدت الودگی با موش و محدوده زیستگاههای انان  باشد ).
•    محدوده بسیار کوچک اجرای برنامه کنترلی
•    قرار دادن جوندگان در معرض طعمه در زمان های  بسیارکوتاه.
•    دسترسی  ساده موش  به  سایر مواد غذایی .
•    طعمه گذاری ناکافی (عدم نظارت مناسب بر ایستگاه های طعمه گذاری  و تامین منظم طعمه کافی).
•    انتخاب طعمه اشتباه و یا کهنه، کپک زده، طعمه غیر جذاب (طعمه ها را بطور  چرخشی تعویض کنید ؛  و انها را دو بار در ماه کنترل کنید).
برای رعایت مسایل ایمنی در رابطه با  خود و  نیز برای جلوگیری از نفوذ بوی انسان در طعمه  هنگام توزیع طعمه ها حتما از دستکش استفاده کنید ،  در غیر این صورت جوندگان ممکن است از مصرف طعمه پرهیز کنند  .
مطمئن باشید که به مقدار کافی ایستگاه های طعمه گذاری در نظر گرفته اید،  برای این منظور محدوده  زیستگاهی هر  یک از  موش های مورد نظر را در نظر بگیرید ( رت – موش ) .  ایستگاه های طعمه گذاری را می توان از فروشندگان خریداری کرده و یا آنها را در منزل  از لوله های پی وی سی ساخت که در این صورت نسبتا ارزان  خواهند بود.
برای درست کردن یک ایستگاه طعمه گذاری از لوله های پی وی سی، می توان از لوله هایی با  قطر ½1 اینچ برای موش  و لوله هایی به قطر  ½2  تا 4 اینچ برای رت استفاده کرد. ، با استفاده از سه قطعه لوله پی وی سی به طول  8 تا 12 اینچ سازه ای به شکل  T  وارونه  بسازید و با یک زانویی  "T"  شکل آنها را به هم اتصال  دهید. لازم نیست قطعات را به یکدیگر بچسبانید. فقط کافی است تا  هریک از  لوله ها را  به همدیگر  جفت کنید. برای کمک به خشک ماندن  طعمه  در داخل ایستگاه طعمه گذاری یک  درپوش قابل برداشت بر روی  بخش عمودی سازه  لوله ای نصب کنید  .  ایستگاه طعمه گذاری را  با استفاده از بند نواری روی دیواره جانبی   سالن  نصب نمایید .

خلاصه
 یک برنامه موثر کنترل جوندگان شامل بهداشت،  احداث سالن های عایق نسبت به ورود جوندگان ، کاهش جمعیت انها  و بالاخره  ارزیابی و نظارت بر وضعیت جوندگان می باشد که باید در هر مزرعه پرورش مرغ به عنوان  بخش مهمی از برنامه های  امنیت زیستی و مدیریت کلی فارم مورد توجه کامل  قرار گیرد.
آلودگی مزرعه با جوندگان به دلیل به علت  اتلاف دان ناشی از  مصرف و  آلوده شدن خوراک  می تواند اسیب های عمده ای به ضریب تبدیل غذایی گله وارد کند.  سالن  داری خوب (کوتاه نگه داشتن رویش های گیاهی و عدم دپوی لوازم اسقاطی در اطراف ساختمان های مرغداری)  دربه حداقل رساندن  چالش با  جوندگان در مزرعه کمک می کند.
بر وضعیت موجود نظارت داشته باشید  و از یک برنامه موثر  کنترل جوندگان  که شامل راه اندازی دائمی ایستگاه های طعمه گذاری و نیز اجرای منظم برنامه چرخشی تعویض ترکیبات جونده کش است   بهره ببرید . برای کمک به یک کنترل جوندگان ترکیبات جونده کش مختلفی در دسترس هستند.
 از ترکیبات جونده کش  مناسب با وضعیت و شرایط مزرعه خود  استفاده کنید و برای پرهیز از  شکست برنامه کنترل  جوندگان گام های مناسبی را  بردارید. معمولا شکست برنامه  کنترل جوندگان می تواند  از  خطاهای انسانی و  نه جوندگان ناشی شود !
می توانید از مشاوره  متخصصان در اجرای برنامه های کنترل جوندگان کمک بگیرید.
به یاد داشته باشید که ترکیبات جونده کش  سمی هستند و مصرف انها باید توام با احتیاط و مسئولانه  انجام گردد و برای حفاظت از انسان ها، طیور،  حیوانات غیر هدف حیات وحش  و محیط زیست بایستی  از دستورالعمل های قید شده بر روی  برچسب هریک از این ترکیبات به دقت تبعیت نمود .
برای کسب  اطلاعات بیشتر در خصوص برنامه های کنترل  جوندگان و  مقاومت در برابر جونده کش ها به  مقاله How We Created and Can Address the ‘Super Rat مراجعه شود . /. .